انواع پرسش در كلاس هاي دوره ابتدايي
انواع پرسش در كلاس هاي دوره ابتدايي
پرسش های فلسفی (چرایی): معمولا شاگردان به دلیل عدم آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات پرسش هایی را که باید با چه و چگونه مطرح شوند با چرا مطرح می کنند.
مثال: چرا این همه پرنده با اشکال مختلف وجود دارد؟
راه حل: از دانش آموز سوال كننده توضیح خواسته شود به نحوی که سوال به چه و چگونه تغییر یابد. گاهی اوقات که پرسش ها واقعا فلسفی هستند پاسخ می دهیــم به راستی که خیلی جالبه! و در نهایت جرات نمی دانم است.
پرسش های هیجانی: فراوان دیده می شود که شاگردان با دیدن پدیده ای به هیجان آمده و پرسش می کنند.
مثال: کودکی که لانه ی پرنده را از یک طرف دیده است هیجان زده شده در مورد آن سوال می پرسد.
راه حل: آموزگار در هیجان شاگردان مشارکت کند به نحوی که مشاهده ی پدیده و زمان آن را افزایش دهد چون افزایش مشاهده موجب افزایش مدت یاد گیری می شود. آیا طرف دیگر لانه را هم دیده ای؟
پرسش های دارای پاسخ پیچیده: شاگردان بر اثر کنجکاوی پرسش هایی می کنند که پــاسخ آن ها به طور مستقیم درحــد درک و فهم شاگردان نیست و پاسخ به این نحو موجب می شود شاگرد فکر کند علوم پر از پاسخ های سخت و غیر قابل فهم است در نتیجه کلاس و شاگردان غیر فعا ل می شوند. معلــمان در این مورد معمولا دو دستــه اند: دستــه ای که پاســخ را می دانند و دسته ای که نمی دانند در هر صورت قرار نیست به این قبیل پرسش ها پاسخ مستقیم داده شود.
مثال:چرا آسمان آبی رنگ است؟
راه حل : معلم سوال را تغییر داده به شاگردان برمی گرداند و بهتر است طوری باشد که دانش آموز را به فعالیت وادار کند آیا می توانیم اتاقکی بسازیم که از دور درون آن آسمان آبی دیده شود؟
پرسش برای فهمیدن نام و تعریف: گاهی اوقات شاگردان پرسش هایی مطرح می کنند که برای نامگذاري نام اشیا و تعریف پدیده ای است.
مثال: جنس تخم پرنده از چیست؟ یا نام یک سنگ که دانش آموزی آورده چیست؟
راه حل:اگر آموزگار جواب را می داند بگوید در غیر این صورت بهتر است شاگردان نامگذاری کنند و نامی را که ویژگی شی مورد نظر را دارد انتخاب کنند.
پرسش های تحقیقی: پرسش های شاگردان به ندرت قابلیت تحقیق دارند و با تغییر پرسش آنها توسط معلم به این نوع پرسش تبدیل می شوند.
توجه:در مورد این پرسش ها باید در نظر داشت که زمانی دانش آموز این گونه پرسش ها را مطرح می سازد که موضوع تدریس نشده است باید این پرسش ها را یاد داشت و در زمانش استفاده کرد.
پرسش های خام: پرسش هایی هستند که واضح و آشکار نبوده وروشن نیستند و مرز بین تجربه ی قبلی و جدید را مشخص نمی کنند.
مثال: میو ه های گیاهان چه تاثیری دارند؟
پرسش های پخته: پرسش هایی هستند که جزییات را کاملا مشخص می کنند و مرز بین تجربیات قبلی و بعدی را مشخص می کنند و روشن و واضح هستند.
مثال:فایده ی سبزیجات برای بدن چیست؟
پرسش های بسته ی موضوع مدار: پرسش ها یی هستند که به دنبال پاسخ مشخصی هستند شاگردان از شکل پرسش متوجه قصد معلم شده و از ترس این که مبادا جواب بر خلاف خواسته ی او و کتاب باشد به سوال جواب نمی دهند و کلاس غیر فعال می شود.
پرسش های باز فرد مدار: به دنبال پاسخ مشخص نیستند و فقط می خواهند نظر شاگردان را به دست آورند شاگردان بدون نگرانی نظرات خود را بیان می کنند و کلاس فعال می شود این پرسش ها با کلماتی مانند به نظر شما به عقیده ی شما و.... قبیل مطرح می شوند.
مثال:به نظر شما چرا به قورباغه دوزیست می گویند؟ یا چه اتفا قاتی درون سیب زمینی کاشته شده می افتد تا این که تبدیل به گیاه می شود؟
پرسش هاي سازنده
پرسش هاي عددي : كه با چه قدر؟ چه مدت؟ و مانند آن شروع مي شوند؟
مثال:چه مدت طول مي كشد اتومبيل شما از تقطه ي آ به نقطه ي ب برسد؟
پرسش هاي تمركز دهنده: وقتي دانش آموزان نسبت به بخشي از تدريس بي توجه باشند، جهت جلب نظر آنان از اين پرسش ها استفاده مي شود؟
مثال: مثلا اگر شاگردان به ذوب شدن يخ بي توجه هستند، معلم مي پرسد به نظر شما چه چيزي باعث مي شود يخ ذوب شود؟
پرسش هاي مقايسه اي: با چه تفاوت هايي و چه شباهت هايي آغاز مي شوند.
مثال: چه تفاوت ها وچه شباهت هايي بين گربه وسنگ وجود دارند؟
پرسش هاي كنشي: اين نوع پرسش ها منحر به فعاليت از سوي شاگردان مي شوند.
مثال: اگر به كرم خاكي نور بتابانيم چه اتفاق هايي مي افتد؟
پرسش هاي مسئله ساز: منجر به فعاليت شاگردان مي شود ولي عمق و تاثيرش بيشتر از پرسش هاي كنشي است و زماني در دانش آموزان مسئله ايجاد مي كند كه شاگردان قبلا تجربياتي در مورد آن موضوع داشته باشند و در زمان مناسب مطرح شوند؟
مثال: چه عاملي باعث شده است كه برخي از گياهان پژمرده شوند؟ يا از چه راه هايي مي توانيم جوهر را در داخل لوله به طرف بالا ببريم؟
پرسيدن از جسم
وقتي آموزگاران عزيز اجازه دهند شاگردان توانايي پرسش و پاسخ پيدا كنند ارتباط آن ها با محيط اطراف قويتر و بيشتر مي شود و هر چه سن كودك پايين تر باشد به دليل تجربيات كم بيشتر با ديدن هر پديده اي پرسش مي كند و با دست كاري و بررسي عاملي كه باعث بُروز پرسش شده، پاسخ را مي يابد كه به اصطلاح پرسيدن از جسم مي گويند.
مثال : دانش آموز با ديدن تخته سياه اين سوال در ذهنش ايجاد مي شود كه جنسش از چيست و به سراغ آن مي رود.
انگيزه ي شاگردان از پرسيدن
1- برقراري دوستي
2- جلب توجه آموزگار و ديگر شاگردان به خود
3- براي به ستوه در آوردن آموزگار
4- براي اتلاف وقت
5- براي ميل به فهميدن و ....
هدف معلم از پرسش
1- براي به دست آوردن اطلاعات و تجربيات قبلي شاگردان
2- براي به دست آوردن ايده نظر دانش آموزان
3- براي بيدار كردن انديشه ها
4- براي كنترل كلاس
معلم براي طرح يك پرسش خوب، نيازمند سه مهارت زير است:
1- آگاهي از انگيزه ي طرح پرسش
2- اطلاع از نوع پرسش مطرح شده
3- توانايي تغيير پرسش و تبديل آن به پرسش هاي قابل تحقيق
منبع : هارلن٬ وین. نگرشی نو برآموزش علوم تجربی. ترجمه ی شاهده ی سعیدی.- تهران: مدرسه٬ ۱۳۸۲
سلام به وبلاگم خوش آمدی..